Mô hình dự báo mới về El Nino và các tác động đến cung cầu điện Việt Nam
24/06/2026 - Sau khi hệ thống điện Việt Nam liên tiếp ghi nhận các kỷ lục mới về công suất phụ tải trong tháng 5 và đầu tháng 6 năm 2026, thông tin hiện tượng El Nino chính thức quay trở lại đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới năng lượng. Dù nguy cơ thiếu điện diện rộng như năm 2023 được đánh giá thấp hơn, El Nino vẫn có thể tạo ra những áp lực đáng kể đối với an ninh cung cấp điện thông qua việc làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện và suy giảm khả năng sản xuất.
Bối cảnh tiêu thụ điện tại Việt Nam
Trong những tháng gần đây, hệ thống điện Việt Nam đã phải vận hành dưới áp lực lớn khi liên tục thiết lập các kỷ lục mới về công suất phụ tải. Theo số liệu từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), công suất phụ tải tối đa đạt 81.200 MW vào ngày 25/5/2026, tăng 4,2% so với cùng kỳ năm 2025 và vượt qua mọi kỷ lục trước đó.
Công suất phụ tải tiếp tục được nâng lên 82.500 MW vào ngày 10/6/2026, cho thấy nhu cầu điện tại Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ. Sự gia tăng này chủ yếu đến từ khu vực công nghiệp và dân cư, đặc biệt là tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM.
Hiện tượng El Nino và tác động đến hệ thống điện
El Nino hiện tượng là một phần của chu kỳ ENSO (El Nino-Southern Oscillation), đặc trưng bởi nhiệt độ bề mặt biển tăng bất thường tại khu vực trung tâm và đông Thái Bình Dương. Hiện tượng này thường kéo dài từ 9 đến 12 tháng và có thể gây ra những thay đổi đáng kể trong mô hình thời tiết toàn cầu.
Tại Việt Nam, El Nino thường dẫn đến tình trạng hạn hán, nắng nóng kéo dài, đặc biệt là ở khu vực miền Trung và Tây Nguyên. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất điện từ thủy điện - nguồn cung cấp điện quan trọng của Việt Nam, chiếm khoảng 36% tổng sản lượng điện.
| Thời điểm | Công suất phụ tải (MW) | Tăng trưởng so với cùng kỳ | Nguồn cung cấp chính |
|---|---|---|---|
| Tháng 5/2025 | 77.800 | - | Thủy điện 35%, Than 38%, Khí 18%, Năng lượng tái tạo 9% |
| 25/5/2026 | 81.200 | +4,2% | Thủy điện 34%, Than 37%, Khí 19%, Năng lượng tái tạo 10% |
| 10/6/2026 | 82.500 | +6,1% | Thủy điện 33%, Than 36%, Khí 20%, Năng lượng tái tạo 11% |
Dự báo của các chuyên gia
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, hiện tượng El Nino đã chính thức quay trở lại từ tháng 6/2026 và có thể kéo dài đến hết năm 2027. Mô hình dự báo cho thấy nhiệt độ trung bình toàn cầu có thể tăng thêm 0,5-1°C so với mức trung bình, dẫn đến nắng nóng kéo dài tại Việt Nam.
Ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng phòng Kế hoạch Vận hành EVN, cho biết: "Dù chúng ta đã chuẩn bị tốt hơn so với năm 2023, nhưng El Nino vẫn tạo ra những thách thức lớn cho hệ thống điện. Nắng nóng kéo dài sẽ làm tăng nhu cầu sử dụng điện cho điều hòa, đồng thời làm giảm sản lượng thủy điện do hạn hán."
Phân tích các kịch bản có thể xảy ra
Dựa trên mô hình dự báo và phân tích dữ liệu lịch sử, các chuyên năng lượng đã đưa ra 3 kịch bản chính về tác động của El Nino đến hệ thống điện Việt Nam:
- Kịch bản 1 (Kịch bản cơ bản): Nắng nóng ở mức trung bình, nhu cầu điện tăng khoảng 5-7% so với trung bình nhiều năm. Khả năng thiếu điện thấp, chủ yếu vào giờ cao điểm tại một số khu vực.
- Kịch bản 2 (Kịch bản bất lợi): Nắng kéo dài, nhu cầu điện tăng 8-10%. Sản lượng thủy điện giảm 15-20%. Nguy cơ thiếu điện ở mức trung bình, có thể xảy ra tại khu vực miền Trung và Tây Nguyên.
- Kịch bản 3 (Kịch bản xấu nhất): Nắng nóng cực đoan kéo dài, nhu cầu điện tăng trên 10%. Sản lượng thủy điện giảm 25-30%. Nguy cơ thiếu điện diện rộng, đặc biệt nếu sự cố xảy ra tại các nhà máy nhiệt điện.
Giải pháp ứng phó
Trước những dự báo trên, EVN và các cơ quan chức năng đã triển khai hàng loạt giải pháp nhằm đảm bảo an ninh cung cấp điện:
- Điều chỉnh kế hoạch vận hành các nhà máy thủy điện để tối ưu hóa sản lượng
- Tăng cường sản xuất tại các nhà máy nhiệt điện, sẵn sàng huy động các nguồn điện dự phòng
- Phối hợp với các nhà máy điện mặt trời và điện gió để tận dụng tối đa sản lượng
- Thực hiện các chương trình tiết kiệm điện, khuyến cáo người dân sử dụng điện hợp lý
- Chuẩn bị phương án ứng phó với tình trạng thiếu điện, sẵn sàng cắt điện luân phiên nếu cần thiết
So sánh với năm 2023
Năm 2023, Việt Nam đã trải qua đợt thiếu điện nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, với công suất phụ tải đạt 79.500 MW nhưng hệ thống chỉ đáp ứng được khoảng 73.000 MW, dẫn đến tình trạng cắt điện luân phiên tại nhiều địa phương. Nguyên nhân chủ yếu là do hạn hán nghiêm trọng làm giảm sản lượng thủy điện và sự cố tại các nhà máy nhiệt điện.
So với năm 2023, tình hình năm 2026 được đánh giá là khả quan hơn nhờ:
- Hệ thống điện đã được đầu tư mở rộng thêm khoảng 8.000 MW công suất mới
- Công nghệ quản lý vận hành được cải thiện, giúp phản ứng nhanh hơn với biến động
- Hệ thống truyền tải được nâng cấp giảm tổn thất
- Kế hoạch dự trữ nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn
Kết luận
Dù nguy cơ thiếu điện diện rộng được đánh giá thấp hơn so với năm 2023, hiện tượng El Nino vẫn là thách thức lớn đối với an ninh năng lượng Việt Nam. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng các phương án ứng phó, kết hợp với việc đẩy nhanh phát triển các nguồn năng lượng tái tạo và nâng cấp hệ thống truyền tải là những giải pháp cần thiết để đảm bảo cung ứng điện ổn định trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
Theo các chuyên gia, đây cũng là cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc hệ thống điện theo hướng bền vững, giảm phụ thuộc vào thủy điện và tăng cường các nguồn năng lượng tái tạo, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng để giảm áp lực lên hệ thống.
