Việt Nam muốn thành trung tâm tài chính hàng hải nhưng đang "mất" hàng chục tỷ USD vào tay Singapore
Việt Nam đứng trước nghịch lý lớn: Hệ sinh thái cảng biển phía Nam tạo ra hơn 1.000 tỷ USD giao dịch mỗi năm, nhưng quốc gia chỉ giữ lại khoảng 4 đến 5% giá trị, trong khi phần "ngon nhất" lại chảy về Singapore và Hong Kong.
Mặc dù container tăng mạnh, xuất nhập khẩu bùng nổ, và cảng Cái Mép - Thị Vải liên tục lọt top cảng nước sâu quan trọng nhất châu Á, dòng tiền từ bảo hiểm hàng hải, tài chính logistics, thuê tàu, môi giới vận tải, thanh toán quốc tế và dịch vụ chuỗi cung ứng cao cấp vẫn không nằm ở Việt Nam.
Bức tranh thực tế của ngành hàng hải Việt Nam
Sự chênh lệch giữa Việt Nam và Singapore trong lĩnh vực hàng hải và logistics là đáng kể. Mặc dù Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý và hệ thống cảng biển ngày càng hiện đại, nhưng về mặt tài chính và dịch vụ giá trị gia tăng, quốc gia vẫn tụt hậu so với các trung tâm hàng hải khu vực.
| Chỉ số | Việt Nam | Singapore |
|---|---|---|
| Giá trị giao dịch logistics liên quan mỗi năm | Hơn 1.000 tỷ USD | Hơn 2.000 tỷ USD |
| Tỷ lệ giữ lại giá trị tài chính hàng hải | Khoảng 4 đến 5% | Trên 50% |
| Trung tâm bảo hiểm hàng hải quốc tế | Chưa mạnh | Top đầu thế giới |
| Hệ sinh thái tài chính vận tải biển | Thiếu | Hoàn chỉnh |
| Số hãng tàu toàn cầu đặt trung tâm điều phối | Rất ít | Rất nhiều |
Hệ sinh thái tiền tệ - Thiếu xót lớn nhất
Điều đáng nói là Việt Nam không thiếu cảng biển mạnh. Cái Việt Nam thiếu chính là "hệ sinh thái tiền tệ" quanh cảng biển. Một container đi qua Việt Nam có thể tạo ra hàng chục loại doanh thu:
- Bảo hiểm hàng hóa
- Thanh toán quốc tế
- Cho thuê container
- Tài trợ thương mại
- Môi giới vận tải biển
- Dữ liệu logistics
- Tài chính chuỗi cung ứng
- Quản lý tàu biển
- Dịch vụ pháp lý quốc tế
Nhưng phần lớn các hợp đồng giá trị cao này hiện lại được ký tại Singapore. Điều này khiến Việt Nam giống một "trạm trung chuyển hàng hóa", nhưng chưa phải nơi giữ dòng tiền toàn cầu.
Cái Mép đang mạnh nhưng chưa "giàu"
| Cảng biển | Lợi thế |
|---|---|
| Cái Mép - Thị Vải | Đón tàu mẹ trực tiếp đi Mỹ và châu Âu |
| Hải Phòng | Trung tâm phía Bắc |
| Singapore | Trung tâm tài chính + logistics + bảo hiểm |
| Hong Kong | Trung tâm vốn và thương mại quốc tế |
Nhiều chuyên gia cho rằng nếu TP.HCM hình thành được:
- Trung tâm tài chính hàng hải
- Khu sandbox fintech logistics
- Sàn giao dịch cước vận tải biển
- Hệ thống thanh toán quốc tế riêng cho logistics
- Trung tâm bảo hiểm hàng hải khu vực
... thì tỷ lệ giữ lại giá trị có thể tăng cực mạnh trong 10 năm tới.
Dự báo tiềm năng nếu Việt Nam giữ được thêm giá trị
| Tỷ lệ giữ lại | Giá trị ước tính |
|---|---|
| 5% hiện nay | Khoảng 50 tỷ USD |
| 10% | Khoảng 100 tỷ USD |
| 20% | Khoảng 200 tỷ USD |
Chỉ cần tăng thêm vài phần trăm giữ lại dòng tiền, quy mô lợi ích kinh tế đã tương đương GDP của nhiều quốc gia nhỏ. Trong khi đó, Singapore không chỉ kiếm tiền từ cảng biển. Họ kiếm tiền từ "mọi dịch vụ xoay quanh cảng biển". Đó mới là khác biệt đáng sợ.
Cơ hội và thách thức trong tương lai
Việt Nam hiện đang có cơ hội cực lớn nhờ:
- Dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc
- Bùng nổ thương mại điện tử xuyên biên giới
- Xu hướng đa dạng hóa logistics toàn cầu
- Làn sóng FDI công nghệ cao
- Hệ thống cảng nước sâu ngày càng hiện đại
Nhưng nếu không xây dựng được trung tâm tài chính hàng hải thật sự, Việt Nam có thể tiếp tục làm "công xưởng vận tải" cho khu vực thay vì trở thành nơi giữ lợi nhuận cao nhất.
Kết luận
Cuộc chơi sắp tới không còn là "ai có cảng lớn hơn" mà là "ai giữ được dòng tiền sau mỗi container". Để trở thành trung tâm tài chính hàng hải thực thụ, Việt Nam cần tập trung phát triển hệ sinh thái dịch vụ giá trị gia tăng xung quanh cảng biển, thay vì chỉ tập trung vào hạ tầng vật chất.
Việc chuyển từ một quốc gia "trung chuyển hàng hóa" sang một trung tâm tài chính hàng hải sẽ giúp Việt Nam không chỉ tăng trưởng kinh tế mà còn nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
